Page 518 Class 10th Hindi Grammar अध्याय - 13. समास
अध्याय - 13. समास
निर्देश: नीचे कुछ सामासिक
पद दिए गए है। प्रत्येक के लिए चार विकल्प दिए गए हैं। सही विकल्प का चयन करें।
प्रश्न 1. त्रिफला शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) द्वन्द्व
(B) अव्ययीभाव
(C) द्विगु
(D) कर्मधारय
उत्तर: (C) द्विगु
प्रश्न 2. विद्यार्थी शब्द
किस समास का उदाहरण है ?
(A) तत्पुरुष
(B) कर्मधारय
(C) बहुव्रीहि
(D) द्विगु
उत्तर: (B) कर्मधारय
प्रश्न 3. 'तुलसीलिखित' शब्द किस समास का
उदाहरण है?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 4. सुपुरुष शब्द किस समास का उदाहरण है?
(A) तत्पुरुष
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (C) कर्मधारय
प्रश्न 5. तन-मन-धन शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) अव्ययीभाव
(B) कर्मधारय
(C) द्विगु
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (D) द्वन्द्व
प्रश्न 6. 'दहीबड़ा' शब्द किस समास का
उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 7. लम्बोदर शब्द किस समास काउदाहरण है?
(A) द्वन्द्व
(B) द्विगु
(C) बहुव्रीहि
(D) कर्मधारय
उत्तर: (C) बहुव्रीहि
प्रश्न 8. दशमुख शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) कर्मधारय
(B) बहुव्रीहि
(C) तत्पुरुष
(D) द्विगु
उत्तर: (B) बहुव्रीहि
प्रश्न 9. 'अध्यापक-अध्यापिका' शब्द किस समास का
उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) द्वंद्व
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) द्वंद्व
प्रश्न 10. पाकिटमार शब्द किस समासका उदाहरण है ?
(A) कर्मधारय
(B) द्वन्द्व
(C) बहुव्रीहि
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 11. पाप-पुण्य शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) कर्मधारय
(B) द्वन्द्व
(C) तत्पुरुष
(D) बहुव्रीहि
उत्तर: (B) द्वन्द्व
प्रश्न 12. 'महात्मा' शब्द किस समास का
उदारहण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) बहुव्रीहि
उत्तर: (C) कर्मधारय
प्रश्न 13. मुख-दर्शन शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) द्विगु
(B) तत्पुरुष
(C) द्वन्द्व
(D) बहुव्रीहि
उत्तर: (B) तत्पुरुष
प्रश्न 14. हरफनमौला शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) अव्ययीभाव
(B) तत्पुरुष
(D) बहुव्रीहि
उत्तर: (B) तत्पुरुष
प्रश्न 15. 'ऋषि-मुनि' शब्द किस समास का
उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) द्वन्द्व
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (B) द्वन्द्व
प्रश्न 16. विश्वम्भर शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) द्वन्द्व
(B) बहुव्रीहि
(C) अव्ययीभाव
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 17. कन्यादान शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) तत्पुरुष
(C) द्विगु
(D) कर्मधारय
उत्तर: (B) तत्पुरुष
प्रश्न 18. 'सप्तर्षि' शब्द किस समास का
उदारहण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) द्विगु
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) द्विगु
प्रश्न 19. हाथोंहाथ शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) अव्ययीभाव
(B) तत्पुरुष
(C) द्वन्द्व
(D) द्विगु
उत्तर: (A) अव्ययीभाव
प्रश्न 20. पीताम्बर शब्द किस समास का उदाहरण है ?
(A) तत्पुरुष
(B) अव्ययीभाव
(C) बहुव्रीहि
(D) द्विगु
उत्तर: (C) बहुव्रीहि
प्रश्न 21. 'सदुपदेश' शब्द किस समास का
उदाहरण है?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) कर्मधारय
प्रश्न 22. तत्पुरुष समास है-
(A) शताब्दी
(B) चौमासा
(C) भाई-बहन
(D) पदप्राप्त
उत्तर: (D) पदप्राप्त
प्रश्न 23. दश है आनन जिसके अर्थात् दशानन (रावण) में कौन-सा
समास है?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) द्विगु
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (A) बहुव्रीहि
प्रश्न 24. 'गजानन' किस समास का उदाहरण
है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (A) बहुव्रीहि
प्रश्न 25. चरणकमल में प्रयुक्त समास है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) कर्मधारय
(C) तत्पुरुष
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (B) कर्मधारय
प्रश्न 26. 'घुड़सवार' में समास है-
(A) द्विगु
(B) कर्मधारय
(C) तत्पुरुष
(D) अव्ययीभाव
उत्तर: (C) तत्पुरुष
प्रश्न 27. 'चतुरातन' शब्द किस समास का
उदाहरण है-
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (A) बहुव्रीहि
प्रश्न 28. 'चौराहा' में समास है-
(A) कर्मधारय
(B) तत्पुरुष
(C) द्वन्द्व
(D) द्विगु
उत्तर: (D) द्विगु
प्रश्न 29. 'रात-दिन' शब्द किस समास का
उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) द्वन्द्व
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (B) द्वन्द्व
प्रश्न 30. 'रसगुल्ला' में कौन-सा समास
है ?
(A) तत्पुरुष
(B) बहुव्रीहि
(C) अव्ययीभाव
(D) द्विगु
उत्तर: (A) तत्पुरुष
प्रश्न 31. 'नवग्रह' शब्द किस समास का
उदाहरण है ?
(A) द्विगु
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय.
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (A) द्विगु
प्रश्न 32. 'पथभ्रष्ट' में कौन सा समास
है ?
(A) नञ्
(B) द्वंद्व
(C) द्विगु
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 33. 'राजपुत्र' में कौन-सा समास
है-
(A) बहुव्रीहि
(B) तत्पुरुष
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (B) तत्पुरुष
प्रश्न 34. 'आजन्म' में कौन-सा समास
है ?
(A) अव्ययीभाव
(B) कर्मधारय
(C) द्विगु
(D) द्वंद्व
उत्तर: (A) अव्ययीभाव
प्रश्न 35. 'जन्म-मरण' में कौन-सा समास
है ?
(A) द्वंद्व
(B) द्विगु
(C) तत्पुरुष
(D) बहुब्रीहि
उत्तर: (A) द्वंद्व
प्रश्न 36. अष्टाध्यायी में कौन-सा समास है ?
(A) द्विगु
(B) अव्ययीभाव
(C) बहुब्रीहि
(D) नञ्
उत्तर: (A) द्विगु
प्रश्न 37. 'कुसंग' शब्द किस
समास का उदाहरण है ?
(A) बहुव्रीहि
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) कर्मधारय
प्रश्न 38. शताब्दी में समास है-
(A) द्वन्द्व
(B) द्विगु
(C) कर्मधारय
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (B) द्विगु
प्रश्न 39. अव्ययीभाव समास का उदाहरण है-
(A) लवकुश
(B) भरपेट
(C) त्रिभुवन
(D) छत्रधारी
उत्तर: (B) भरपेट
प्रश्न 40. राजपुत्र
(A) तत्पुरुष
(B) कर्मधारय
(C) द्वन्द्व
(D) बहुब्रीहि
उत्तर: (A) तत्पुरुष
प्रश्न 41. दिन-रात
(A) द्विगु
(B) कर्मधारय
(C) तत्पुरुष
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (D) द्वन्द्व
प्रश्न 42. अव्ययीभाव समास में
(A) अंतिम पद प्रधान होता है।
(B) प्रथम पद प्रधान होता है।
(C) अन्य पद प्रधान होता है।
(D) दोनों पद प्रधान होता है।
उत्तर: (B) प्रथम पद प्रधान होता है।
प्रश्न 43. प्रतिमान
(A) तत्पुरुष
(B) कर्मधारय
(C) बहुब्रीहि
(D) अव्ययीभाव
उत्तर: (D) अव्ययीभाव
प्रश्न 44. पुरुषोत्तम
(A) द्वन्द्व
(B) कर्मधारय
(C) तत्पुरुष
(D) द्विगु
उत्तर: (C) तत्पुरुष
प्रश्न 45. यथासाध्य
(A) तत्पुरुष
(B) अव्ययीभाव
(C) बहुब्रीहि
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (B) अव्ययीभाव
प्रश्न 46. वीरपुरुष
(A) अव्ययीभाव
(B) द्वन्द्र
(C) बहुब्रीहि
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 47. पीताम्बर
(A) तत्पुरुष
(B) द्विगु
(C) बहुब्रीहि
(D) द्वन्द्र
उत्तर: (C) बहुब्रीहि
प्रश्न 48. राजपुत्र
(A) तत्पुरुष
(B) द्विगु
(C) बहुब्रीहि
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (A) तत्पुरुष
प्रश्न 49. माता-पिता
(A) द्वन्द्व
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) द्विगु
उत्तर: (A) द्वन्द्व
प्रश्न 50. बराबर
(A) बहुब्रीहि
(B) तत्पुरुष
(C) द्विगु
(D) अव्ययीभाव
उत्तर: (D) अव्ययीभाव
प्रश्न 51. आशातीत
(A) अव्ययीभाव
(B) तत्पुरुष
(C) कर्मधारय
(D) द्विगु
उत्तर: (B) तत्पुरुष
प्रश्न 52. चतुर्भुज
(A) अव्ययीभाव
(B) तत्पुरुष
(C) कर्मधारय
(D) द्विगु
उत्तर: (D) द्विगु
प्रश्न 53. कपड़छन
(A) तत्पुरुष
(B) अव्ययीभाव
(C) कर्मधारय
(D) द्विगु
उत्तर: (A) तत्पुरुष
प्रश्न 54. कामचोर
(A) अव्ययीभाव
(B) बहुब्रीहि
(C) तत्पुरुष
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (C) तत्पुरुष
प्रश्न 55. आपबीती
(A) अव्ययीभाव
(B) कर्मधारय
(C) द्वन्द्व
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 56. वशीकरण
(A) बहुब्रीहि
(B) कर्मधारय
(C) द्विगु
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 57. भलामानस
(A) कर्मधारय
(B) तत्पुरुष
(C) द्विगु
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (A) कर्मधारय
प्रश्न 58. अधमरा
(A) कर्मधारय
(B) तत्पुरुष
(C) द्विगु
(D) द्वन्द्व
उत्तर: (A) कर्मधारय
प्रश्न 59. इकतीस
(A) कर्मधारय
(B) द्वन्द्व
(C) द्विगु
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) द्विगु
प्रश्न 60. सीता-राम
(A) कर्मधारय
(B) द्विगु
(C) द्वन्द्व
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (C) द्वन्द्व
प्रश्न 61. राजारानी
(A) कर्मधारय
(B) द्विगु
(C) द्वन्द्व
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (D) तत्पुरुष
प्रश्न 62. त्रिभुवन
(A) द्विगु
(B) द्वन्द्व
(C) तत्पुरुष
(D) अव्ययीभाव
उत्तर: (A) द्विगु
प्रश्न 63. पंचाग्नि
(A) द्वन्द्व
(B) द्विगु
(C) बहुब्रीहि
(D) कर्मधारय
उत्तर: (B) द्विगु
प्रश्न 64. दुक्षति
(A) कर्मधारय
(B) द्विगु
(C) द्वन्द्व
(D) तत्पुरुष
उत्तर: (B) द्विगु
प्रश्न 65. कमलनयन
(A) तत्पुरुष
(B) कर्मधारय
(C) बहुब्रीहि
(D) द्विगु
उत्तर: (B) कर्मधारय
प्रश्न 66. लौहपुरुष में कौन-सा
समास है ?
(A) द्वंद्व
(B) नञ्
(C) कर्मधारय
(D) द्विगु
उत्तर: (C) कर्मधारय
प्रश्न 67. त्रिभुज
(A) कर्मधारय
(B) तत्पुरुष
(C) द्विगु
(D) बहुब्रीहि
उत्तर: (C) द्विगु
प्रश्न 68. दशानन
(A) कर्मधारय
(B) तत्पुरुष
(C) बहुब्रीहि
(D) द्विगु
उत्तर: (C) बहुब्रीहि
प्रश्न 69. पशुधर
(A) कर्मधारय
(B) बहुब्रीहि
(C) तत्पुरुष
(D) द्विगु
उत्तर: (B) बहुब्रीहि
प्रश्न 70. पंचानन
(A) बहुब्रीहि
(B) द्विगु
(C) द्वन्द्व
(D) कर्मधारय
उत्तर: (A) बहुब्रीहि
The End
कृप्या इस लेख को अधिक - से - अधिक शेयर करदें ।